تبلیغات
فلسفه اخلاق،روانشناسی اخلاق،انسانشناسی،فلسفه غرب - یک گام به سوی تفسیر تاریخی قرآن
فلسفه اخلاق،روانشناسی اخلاق،انسانشناسی،فلسفه غرب
مجتهد شبستری؛«بیایید عقلانی و اخلاقی زیست کنیم.» کانت؛«در بکار گیری فهم خود شهامت داشته باش!»

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

لینکستان

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

یک گام به سوی تفسیر تاریخی قرآن

 

یک گام به سوی تفسیر تاریخی قرآن

(هرمنوتیک قرآن)

1- به سبب تغییرات عمده فرهنگی که در یک قرن اخیر در جامعه‌های اسلامی پدید آمده بسیاری از فهم های پیشین از قرآن امروز از نظر اخلاقی و علمی نامقبول می‌نماید. از آنجا که آن متون منبع و مأخذ اصلی کسب ارزش‌های اخلاقی و معنای زندگی انسانی و دفع نهیلیسم در این جامعه ها می باشد نمی توان این نامقبول بودن را که الهام بخشی اخلاقی و معنوی آن ها را تهدید می کند به حال خود گذاشت. امروزه ضرورت دارد از آن متون فهم جدید ارائه کنیم.

2- به نظر ما این فهم جدید تنها با تفسیر تاریخی آن متون مورد نظر  میسر می‌شود. تفسیر تاریخی این است که کوشش کنیم به آن زمینه های تاریخی ـ اجتماعی که آن متون در آغوش آنها به وجود آمده و ناظر به آن ها شکل گرفته و قدر امکان معرفت پیدا کنیم و محتوای آن ها را به مثابه گفتگوی متن با آن زمینه‌ها بفهمیم. جدا افتادگی متن‌ها از زمینه تاریخی و اجتماعی آن مهمترین سبب طرد آن‌ها از سوی نسل نقد اندیش مسلمان در عصر حاضر است.

3- آنچه گفتم درباره آیات احکام و آیات انذار و قصه ها و اسطوره های قرآن بیش از موارد دیگر آشکار می‌شود. آنچه امروز فقیهان سنتی از آیات بریدن دست دزد، زدن همسران در مواقع استنکاف از روابط زناشوئی، تنظیم ارث، تعدد زوجات، قصاص بدن و اعضاء، قتال و جزیه، محاربه و افساد فی الارض و ... می‌فهمند از نظر اخلاقی و در پاره‌ای از موراد به سبب تغییرات فاحش که در واقعیات اجتماعی  سیاسی و اقتصادی جامعه های اسلامی و روابط بین المللی آنها پیش آمده است نامقبول می‌نماید. فقیهان مفاد آن آیات را مجموعه‌ای از احکام ابدی فهمیده‌اند و این فهم مشکل ساز شده است. درباره آیات انذار قرآن هم مطلب از همان قرار است. در عصر حاضر بسیاری از مسلمانان می‌پرسند از نظر اخلاقی چگونه می‌توان پذیرفت که خدا در آخرت انسان را به سبب اعمال زشت آن نه تنها مجازات بلکه شکنجه خواهد کرد (سوره4، آیه 51) راه حل‌های تفسیری پاره‌ای از عارفان و فیلسوفان از این آیات هم نزد اهل نظر درست نمی‌نماید زیرا این تفسیرها با اصول قابل قبول تفسیر متون در دانش هرمنوتیک امروز سازگاری ندارد.

فهم پیشین از قصه‌ها و اسطوره‌های قران هم امروز مشکل ساز شده است. فهم پیشین آن قصه ها و اسطوره ها را واقعیات تاریخی دانسته است. اما معلومات تاریخی انسان امروز نشان می‌دهد بسیاری از آن‌ها را نمی‌توان واقعیات تاریخی به حساب آورد. از این مثال‌ها که بگذریم مواردی در قرآن هست که با مسلمات علمی عصر حاضر ناسازگار است مانند آن آیه که می‌گوید نطفه مرد از میان «صُلب» و «تّرائب» (سوره 76، آیه 7) بیرون می‌آید و ....

4- اگر می‌خواهیم الهام بخشی معنوی و اخلاقی قرآن در میان مسلمانان حفظ شود باید از آن متون که به عنوان مثال آوردم تفسیر تاریخی داده شود. پاره‌ای از صاحب نظران می‌گویند تفسیر تاریخی «توجیه» تراشیدن برای آن متون نامقبول و تحمیل به قرآن است. معنای آن متون همان است که پیشینیان فهمیده‌اند و آن‌ها را نمی‌شود به گونه‌ای دیگر تفسیر کرد. به نظر ما این صاحب نظران اشتباه می‌کنند. تفسیر تاریخی توجیه تراشیدن نیست. این تفسیر عوض کردن فهم است با انگیزه‌های معنوی و اخلاقی به منظور تأمین اهداف معنوی و اخلاقی. تفسیر تاریخی این است که کوشش کنیم بفهمیم قصد کنشگر ارتباطی (گوینده قرآن) از ایجاد ارتباط با مخاطبان خود در آن زمینه تاریخی و اجتماعی که او سخن می‌گفته چه بوده است؟ او می‌خواسته به چه هدفی نائل شود چه چیز را تغییر دهد و به چه صورت تغییر دهد چه باوری ایجاد کند، چه اثری بگذارد؟ و ...

5- امروز بر اثر فاصله تاریخی که میان ما و عصر آن متون اتفاق افتاده وقتی در زمینه‌های تاریخی و اجتماعی متون یاد شده کاوش می‌کنیم و آن‌ها را در آغوش آن زمینه‌ها نگاه می کنیم و به فهم قصد کنشگران ارتباطی از ارتباط گرفتن می‌پردازیم به این نتیجه می‌رسیم که قصد گوینده ایجاد تغییرات معینی در واقعیات و ارتباطات موجود اجتماعی مخاطبان معیّن به نفع اهداف اخلاقی مشخص بوده است نه چیز دیگر. این کار ایجاد تغییر در وضعیت یک جامعه معیّن و مشخص و یک عمل نسبی بوده است. از چنین قصدی و چنین عملی نمی توان «حکم ابدی» فقهی استنباط کرد. آنچه در نظر گوینده اعتبار ابدی داشته آن اهداف اخلاقی بوده که گوینده را به آن کنش ارتباطی (گفتن) برانگیخته است. صاحب این قلم در مقاله قرائت نبوی از جهان (شماره 1) مصداق‌های این نوع تفسیر را بااستناد به آیات احکام قرآن با تفصیل برشمرده است.

6- ابدی تلقی کردن احکام قرآن یک «بنا گذاری اعتقادی ـ سیاسی» بوده که خلفا و فقها انجام دادند تا جامعه مسلمانان قوانینی داشته باشد و با آن قوانین اداره شود. این «بنا گذاری» که پس از وفات پیامبر انجام شد به علل مختلف تا عصر حاضر به وسیله فقیهان و حاکمان ادامه یافته است. می‌گوییم چون واقعیات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی مسلمانان در عصر حاضر تغییر یافته آن بنا گذاری را باید تغییر داد. این پیشنهاد کنار گذاشتن سیره حاکمان و فقیهان گذشته و بازگشت به اهداف معنوی و اخلاقی پیامبر اسلام است نه کنار گذاشتن سنت نبوی. این کار عین تبعیت از سیره و سنت نبوی است.

7- بنا گذاری فقیهان و حاکمان پس از فوت پیامبر بر یک «فهم» از نبوت و رسالت مبتنی بود. آن‌ها چنین می‌فهمیدند که پیامبر از آنان خواسته از وی پیروی کنند و این پیروی با عمل به همان احکام امضائی و یا تأسیسی صورت می گیرد که پیامبر آن‌ها را تأسیس یا امضاء کرده است. این فهم با واقعیات فرهنگی عصر آن‌ها سازگار بوده و علت یا دلیلی آن‌ها را از آن فهم منصرف نمی‌کرده است. آن‌ها در ادامه فهم خود اصل‌هائی را تأسیس کردند. این اصل‌ها در دهه‌های بعد مدون و کاملتر شد و به عنوان علم «اصول فقه» در زمره علوم اسلامی قرار گرفت. در عصر حاضر به سبب پیدایش تغییرات وسیع در فرهنگ‌های جامعه‌های اسلامی، بخش دوم از فهم آن حاکمان و فقیهان، یعنی وجوب عمل به عین آن احکام نامقبول می‌نماید.

8- در تفسیر تاریخی متون، نگاه به زبان نگاه تجربی است. در این نگاه فلسفه زبان که چیستی زبان را مشخص می‌کند از تجربه انسان از زبان گرفته می‌شود نه از مفروضات متافیزیکی. فلسفه‌های تجربی زبان به ما می‌گوید هر جا نمونه‌ای از زبان انسانی وجود دارد پنج محور تجربی هم وجود دارد. این پنج محور اموری «علی القاعده» تجربی برای همگان‌اند. این پنج محور عبارتند از: 1. گوینده که زبان از او نشأت می‌گیرد 2. محور شنونده یا آدرس که زبان به او متوجه می‌شود 3. محور زمینه Context که جایگاه زبان است 4. محور جماعت و اهل آن زبان که زبان در میان آن‌ها وسیله تفاهم مشترک است 5. محور محتوا که زبان آن را بیان می‌کند. بنا بر این تحلیل فلسفی نمی توان گفتار یا نوشتاری را که زبان انسانی است محصول گوینده‌ای دانست که علی القاعده تجربه شدنی نیست.

9- در اینجا است که باب مدعای مهمی گشوده می‌شود آن مدعا این است که چون متن قرآن نمونه‌ای از زبان انسانی است لاجَرَم به وسیله یک گوینده که علی القاعده قابل تجربه برای همگان (انسان) بوده به وجود آمده و نه مستقیماً به وسیله خدا یا فرشته که قابل تجربه برای همگان نیستند.

10- تحلیل بیشتر این مدعا به آنجا می‌رسد که چون متن قرآن از نظر تاریخی به پیامبر اسلام منسوب است گفتار خود اوست که نوشته‌اند. در این‌صورت متن های گوناگون موجود در قرآن اثر یک انسان نبی دیده می‌شود که بازتاب دهنده انواع تجربه‌های شخصی آن پیامبر است. وقتی این افق از فهم باز می‌شود می‌توان گفت نه تنها انذارها و تبشیرها و قصه‌ها و اسطوره‌های قرآن، بلکه انواع دیگر از محتویات و معانی آن هم باید در ارتباط وثیق با تجربه‌ها و آگاهی‌های آن نبی فهمیده شود که دربطن و متن واقعیات اجتماعی تاریخی فرهنگی حجاز عصر خود به اظهار نبوت و اداء رسالت مشغول است. البته این انسان چون پیامبر است یک ادعای بزرگ دارد و آن این است که او همه آن سخنان و آیات را در پرتو امداد ویژه الهی که او آن را «وحی» می‌نامد اداء می‌کند. او می‌گوید اگر وحی نبود او قادر نمی‌شد سخنانی از جنس قرآن بگوید، قادر نمی‌شد تجربه‌هائی داشته باشد که در این متن منعکس است و آن‌ها را چنان بیان می‌کند که در قرآن آمده است.

11- بدین ترتیب متن قرآن محصول وحی دانسته شود و نه خود «وحی». این اعتقاد که الفاظ و معانی قرآن از سوی خدا مستقیماً یا به وسیله فرشته به پیامبر وحی شده نه تنها از میان برداشته می‌شود بلکه با نگاه تجربی به زبان غیر قابل دفاع می‌گردد. از نبوت و رسالت هم معنای جدیدی به دست می‌آید. پیامبر اسلام چنان انسانی شمرده می‌شود که نبوت و رسالت خود را محصول امداد ویژه‌ الهی (وحی) تجربه می‌کند و نه کسی که سخنانی را از خدا می‌گیرد و آن‌ها را عیناً تحویل مخاطبان می‌دهد. چنین انسانی گرچه نبی و مبعوث و صاحب وحی است ولی انسان است که با همه ویژگی‌های نبوی سخنان او در قرآن مانند سخنان همه انسان‌های دیگر از سوابق شخصی زندگی او، فرهنگ محیط او، آگاهی‌ها و تجربه‌هائی که خود در زندگی به دست آورده متأثر است. اما او در عین تأثر از همه اینها بر اثر امداد ویژه الهی مبعوث به اداء رسالت است. این رسالت اعلان «توحید» است. توحید به مثابه «موحدانه زیستن» نه به مثابه یک «اعتقاد». سراسر قرآن موحدانه زیستن پیامبر و دعوت دیگران به این گونه زیستن دیده می‌شود.

12- در این صورت مسأله انذارهای شدید اللحن، قصه‌ها، اسطوره‌ها وگاهی مطالبی ناسازگار با علوم عصر حاضر و خشونت‌های غیر قابل قبول و خیلی از ناهمواری‌های متن قرآن حل می‌شود. این‌ها به انسانیت پیامبر و عصر و محیط و آگاهی‌های وی بر می‌گردد. آنچه غیر نسبی و دائمی و پیام الاهی می‌ماند موحدانه زیستن در فکر و اخلاق عملی است در هر جامعه و عصری متناسب با فرهنگ آن جامعه و عصر.

13- البته مقام و موقعیت نبوت و رسالت پیامبر اسلام به این معنا در اینجا توضیح داده شد با آنچه عارفان و پاره‌ای از فیلسوفان و تکلمان مسلمان گفته‌اند بسیار متفاوت است. اما آنچه از متن قرآن درباره پیامبر اسلام بر می‌آید فراتر از آنچه گفتیم نیست. در قرآن با صراحت آمده پیامبر در همه جهات بشریت با دیگران مساوی ست و تنها امتیاز او این است که وی وحی دریافت می کند (قل إنما أنا بشر مثلکم یوحی الی إنما الهکم اله واحد (آیه 110 سوره 18).

14- آیا روی آوردن به تفسیر تاریخی بخش‌های مهمی از قرآن آنگونه که توضیح داده شد یک هرمنوتیک تحمیلی است که قرآن تاب آن را ندارد؟ این ادعائی است که پاره‌ای از صاحب نظران مطرح می کنند بدون اینکه این تفسیر تاریخی را با دقت مورد مطالعه قرار دهند. آیا صرف نظر کردن از بخشی از احکام قرآن و حدیث و تمرکز بر اهداف اخلاقی مورد نظر شارع (پیامبر اسلام) و مثلاً برگزیدن حقوق بشر عصر حاضر به عنوان اساس تنظیم روابط سیاسی در جامعه اسلامی سرپیچی از روش پیامبر اسلام و قرآن است و مسلمان نمی تواند حقوق بشر عصر حاضر را بپذیرد؟ این هم مدعائی است که پاره‌ای دیگر از صاحب نظران مطرح می کنند بدون اینکه دریابند این صرف نظر کردن‌ها و برگزیدن‌ها عین پیروی از روش پیامبر و الگوهای او و روح قرآن در عصر حاضر است.

سخنرانی دکتر شبستری در کنگره دانشکده الهیات استانبول.اکتبر 2011 

 

cialis online pharmacy reviews
3 تیر 98 00:50

Effectively spoken truly! .
low cost cialis 20mg cialis rezeptfrei sterreich purchase once a day cialis online cialis cialis dose 30mg cialis dosage recommendations interactions for cialis where do you buy cialis cialis uk interactions for cialis
cialis daily reviews
2 تیر 98 09:16

Tips effectively applied!!
side effects for cialis precios de cialis generico acheter cialis meilleur pri click here to buy cialis compare prices cialis uk we like it cialis price achat cialis en suisse cialis 5 mg funziona free cialis how much does a cialis cost
http://nickdisto.strikingly.com/
1 تیر 98 18:30

You said it perfectly.!
try it no rx cialis cialis kaufen wo what is cialis generic for cialis cialis 20mg preis cf cialis generika cialis cipla best buy cialis alternative enter site 20 mg cialis cost tadalafil tablets
cialis manufactured in india
1 تیر 98 01:35

Thank you, I value this.
cialis prices in england cialis canadian drugs warnings for cialis only here cialis pills cialis daily cialis side effects cialis generico en mexico cialis 20 mg best price cialis arginine interactio wow cialis tadalafil 100mg
http://riobrowler.strikingly.com/
31 خرداد 98 09:20

Appreciate it. A lot of forum posts!

the best choice cialis woman wow cialis 20 canadian cialis cialis 5 mg interactions for cialis order generic cialis online achat cialis en itali cialis generika ou acheter du cialis pas cher cialis sicuro in linea
http://tumame.strikingly.com/
30 خرداد 98 16:43

Nicely put. Cheers!
cialis online cialis for sale south africa how to buy cialis online usa costo in farmacia cialis cialis billig cialis pills price each calis cialis daily reviews cialis online nederland discount cialis
Cialis 20 mg
29 خرداد 98 22:20

With thanks. Terrific stuff.
viagra vs cialis vs levitra cialis rezeptfrei sterreich canada discount drugs cialis cheap cialis cialis generico in farmacia cialis 50 mg soft tab cialis for sale south africa cialis from canada cialis 20mg venta de cialis canada
acquistare cialis internet
29 خرداد 98 05:56

You actually said that very well.
cialis savings card cialis pills price each cialis generic availability cialis generique 5 mg try it no rx cialis buy cialis cheap 10 mg generic cialis 20mg tablets cialis authentique suisse cialis generico dose size of cialis
Online cialis
28 خرداد 98 07:19

Point well used!!
cialis 20mg preis cf generic cialis with dapoxetine recommended site cialis kanada buy original cialis click now buy cialis brand cialis online cialis prices in england cialis uk cialis professional yohimbe cialis price thailand
http://knarorbes.strikingly.com/
27 خرداد 98 16:26

Wonderful info. With thanks.
cialis authentique suisse ou trouver cialis sur le net cialis kaufen wo import cialis cialis 20 mg best price cialis side effects dangers when will generic cialis be available precios de cialis generico weblink price cialis we like it cialis soft gel
cialis para que sirve
27 خرداد 98 01:41

Cheers. Useful information!
cialis for sale south africa cialis 10mg prix pharmaci cialis online nederland cialis diario compra tadalafil tablets order cialis from india prezzo di cialis in bulgaria costo in farmacia cialis where cheapest cialis click here to buy cialis
Cialis generic
26 خرداد 98 11:50

Whoa tons of awesome data.
enter site natural cialis does cialis cause gout cialis coupons enter site very cheap cialis generic cialis soft gels wow cialis tadalafil 100mg cialis soft tabs for sale cialis efficacit free cialis does cialis cause gout
Buy cialis
25 خرداد 98 22:00

Truly a good deal of beneficial info!
we use it cialis online store cialis kamagra levitra cialis side effects dangers cialis professional from usa recommended site cialis kanada cialis dosage amounts look here cialis order on line best generic drugs cialis tadalafil tablets cialis 5 mg schweiz
Buy cialis
24 خرداد 98 03:15

Great stuff. Appreciate it.
american pharmacy cialis buy name brand cialis on line cialis online acheter du cialis a geneve generic cialis at the pharmacy canadian drugs generic cialis cialis uk next day cialis vs viagra cialis 5 effetti collaterali are there generic cialis
http://casbeschhelp.strikingly.com/
23 خرداد 98 13:21

Really a lot of valuable knowledge!
buying cialis in colombia cialis prices weblink price cialis import cialis canadian drugs generic cialis cialis ahumada cialis italia gratis low dose cialis blood pressure buy cialis cialis prezzo al pubblico
Generic cialis
22 خرداد 98 23:35

You said it very well..
order cialis from india cialis per paypa we like it cialis price cialis 10mg prix pharmaci cialis ahumada cialis en mexico precio cialis efficacit cialis for sale south africa cialis 30 day sample cialis tablets australia
cialisvie.com
21 خرداد 98 01:58

You said it very well.!
cialis lowest price cialis generique cialis australian price prix de cialis cialis online tadalafil tablets cheap cialis fast cialis online buy name brand cialis on line cialis tablets for sale
cialisvie.com
19 خرداد 98 20:22

This is nicely expressed. !
pastillas cialis y alcoho best generic drugs cialis what is cialis generic cialis 20mg tablets cialis in sconto wow look it cialis mexico generic cialis review uk overnight cialis tadalafil cialis for daily use cialis ahumada
cialisvie.com
18 خرداد 98 14:51

Nicely put, Cheers.
cialis daily generic cialis tadalafil acheter cialis meilleur pri canadian discount cialis cialis free trial we choice free trial of cialis calis cialis 100mg suppliers cialis wir preise dose size of cialis
http://receptizasvakog.com/author/ivana/
5 اردیبهشت 98 06:47
GUCCIスーパーコピー激安
https://www.pnclinok.ru/index.php?option=com_contact&view=contact&id=1&Itemid=16
5 اردیبهشت 98 06:46
スーパーブランドコピーバッグ財布代引き激安通販専門ショップ,弊社は大好評のスーパーコピーブランド激安市場です,
http://midirectorioempresarial.es/directorio-de-negocios/abarcate/
5 اردیبهشت 98 06:45
ブランド財布コピー,ブランドコピー,ブランドiphone6/iphone7plusケースコピーブランドスーパーコピー ブランドコピー,ブランド
https://executiveholidays.com.mt/azamara-brochures/
3 اردیبهشت 98 16:38
ブランド時計コピー
http://a2ethics.org/generational-leaders
3 اردیبهشت 98 16:37
業界最高峰のスーパーコピーブランド激安販売!ブランドコピー
http://www.vrnfolk.ru/polozhenuya
30 فروردین 98 07:38
ブランド激安市場,スーパーコピーN級品買取!スーパーコピーN級
http://old-2014.rsu.edu.ru/en
30 فروردین 98 07:38
2018最高級韓国最新スーパーコピーブランド激安代引き専門店
https://kubanfss.ru/eln
28 فروردین 98 16:16
スーパーコピーブランド販売ネット通販韓国偽物高品質激安専門店!
http://www.datamars.com.ar/?page_id=123
28 فروردین 98 16:15
エルエスブランドコピー専門店 へようこそ。激安屋 スーパーコピー メンズバッグは好評され激安ブランドコピー バッグをオンライン販売しています。
http://canadianpharmacyonl.com/
24 فروردین 98 09:27

Perfectly voiced indeed! !
pharmacy times canadian medications online drugstore online india online canadian pharmacies canadian pharmacy uk delivery canada online pharmacies legitimate canadianpharmacyusa24h is it legal canadian pharmacies online prescriptions trust pharmacy canada online pharmacy
Cialis 20 mg
16 آذر 97 13:11

You actually reported it effectively!
cialis daily reviews cialis side effects only best offers cialis use cialis generic availability cialis prezzo di mercato estudios de cialis genricos we choice cialis uk generic cialis buy original cialis the best choice cialis woman
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30

درباره وبلاگ

با سلام
مطالب این وبلاگ صرفاً نوشته هائی در زمینه فلسفه اخلاق می باشند و تلاش شده است تا از دست نوشته های شخصی و مقالاتی که در سایت های دیگر ارائه شده اند استفاده شود تا اخلاق را با نگاهی فلسفی بیان سازیم.روانشناسی،انسان شناسی و فلسفه،علومی می باشند که فلسفه اخلاق از آنها تغذیه می نماید و ما به این دلیل به این مطالب در این وبلاگ خواهیم پرداخت.در نهایت ما برآنیم که به روشنگری اخلاقی در جامعه بپردازیم در حد وسع ناچیز خودمان و در این راستا خواننده محترم را از هر گونه برداشت سیاسی و حزبی نهی میکنیم.
با تشکر مدیریت وبلاگ
مدیر وبلاگ : حسین شعبانی اردهالی

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان